Isu Perjanjian ARM Berbangkit Semula

Isu perjanjian antara Malaysia dan syarikat raksasa reka bentuk cip global, ARM Holdings, sekali lagi menjadi tumpuan perbincangan awam apabila bekas Menteri Ekonomi, Rafizi Ramli, memperincikan kepentingan strategik perjanjian tersebut dalam episod terbaru program YouTube beliau, 'Yang Berhenti Menteri' (YBM). Rafizi, yang secara peribadi mengetuai inisiatif membawa ARM ke Malaysia semasa memegang jawatan menteri, menegaskan bahawa perjanjian itu bukan sekadar urusan perniagaan biasa — tetapi merupakan asas terpenting kepada ambisi Malaysia untuk naik taraf daripada sebuah negara pemasang cip kepada pencipta cip yang berautonomi.

Isu ini berbangkit di tengah-tengah perdebatan berterusan mengenai hala tuju dasar perindustrian negara dalam Rancangan Malaysia Ke-13 (RMK-13), setelah laporan mendakwa terdapat tentangan dalaman kerajaan terhadap perjanjian ARM, termasuk daripada Kementerian Pelaburan, Perdagangan dan Industri (MITI) ketika itu. Rafizi mendedahkan bahawa ketegangan antara Kementerian Ekonomi dan MITI berpunca daripada perbezaan fundamental dalam falsafah pembangunan ekonomi — satu pihak ingin mengekalkan model insentif tunai yang menarik syarikat multinasional besar, manakala pihak lain mendesak peralihan kepada model berasaskan harta intelek (IP).

Mengapa ARM? Kuasa 95% Pasaran Cip Dunia

Rafizi memberikan gambaran menyeluruh tentang dominasi ARM dalam ekosistem semikonduktor global. ARM, syarikat yang lahir daripada Universiti Cambridge sejak 1975, tidak membuat atau menjual cip secara langsung. Sebaliknya, ia membekalkan 'blueprint' atau reka bentuk asas cip, yang kemudiannya dibeli dan diubah suai oleh gergasi teknologi seperti Apple, Samsung, dan Qualcomm. "Keadaan dia sekarang, 95% pasaran cip dunia ini — yang gadet, yang mobile, yang kereta — ARM dia monopoli," ujar Rafizi, menegaskan bahawa tiada mana-mana negara yang berhasrat menjadi pemain front-end semikonduktor boleh meminggirkan peranan ARM. Model perniagaan ARM yang unik membolehkan pembeli mengambil 80% reka bentuk sedia ada dan hanya mengubah suai 20% mengikut keperluan khusus, menjadikan proses pembangunan cip lebih efisien dan praktikal.

Malaysia Mula Dahulu, Tetapi Ketinggalan: Kisah IP yang Terbengkalai

Antara pendedahan paling mengejutkan dalam perbincangan tersebut ialah fakta bahawa Malaysia sebenarnya memulakan industri semikonduktor pada tahun 1972 — mendahului Taiwan (awal 1980-an), Korea Selatan, dan Shenzhen. Namun, empat dekad kemudian, Malaysia masih tersangkut dalam peranan sebagai negara pemasang, sementara Taiwan melahirkan TSMC dan Korea melahirkan Samsung dan SK Hynix sebagai kuasa semikonduktor global. Rafizi menyifatkan punca kepada perbezaan fokus. "Bila kita tengok IP filing — intellectual property filing — di antara Penang, Malaysia dengan Taiwan, dengan Shenzhen, dengan Korea — memang langit dengan bumilah," tegasnya. Menurutnya, negara-negara yang berjaya itu menumpukan sumber kepada pembangunan IP, bukan sekadar membina kilang-kilang besar untuk tujuan pemasangan.

“Kita tahu bahawa kalau kita berharap orang pindahkan teknologi, dia tak pindahkan teknologi. Kita terus jadi mangsa tukang pasang dan gunakan barang dia. Sebab itu kita kena tukar model.”

Perang Model Insentif: Kementerian Ekonomi Lawan MITI

Rafizi turut mendedahkan pertembungan dasar yang berlaku di peringkat kabinet. MITI selama ini menggunakan kuasa berbilion ringgit dalam bentuk insentif cukai dan tunai untuk menarik syarikat multinasional membuka kilang di Malaysia — satu pendekatan yang menghasilkan angka FDI yang kelihatan besar, tetapi menyembunyikan kos sebenar yang ditanggung negara. "Yang tidak diketahui oleh orang ramai ialah bila kerajaan mengumumkan telah berjaya menarik FDI sebanyak 4 bilion daripada syarikat sekian-sekian, dia tak beritahu sebenarnya berapa insentif cukai yang diberikan," dedah Rafizi, sambil mendakwa perkara itu disifatkan sebagai 'rahsia kerajaan' apabila dipersoalkan di Parlimen. Kementerian Ekonomi pula berhujah bahawa model ini hanya mengekalkan Malaysia dalam rantaian nilai yang rendah, dan mendesak peralihan kepada insentif berbentuk IP — di mana syarikat perlu membayar cukai sepenuhnya, tetapi mendapat akses kepada ekosistem IP yang unik dan tidak boleh diperoleh di tempat lain.

ARM ke KL20: Peluang Sejarah yang Perlu Direbut

Rafizi menjelaskan bahawa ARM tidak pernah mempunyai kehadiran atau perjanjian seumpama itu dengan mana-mana negara di Asia Tenggara sebelum ini. Jemputan ke forum KL20 pada 2024 membuka pintu pertemuan terus dengan pimpinan ARM, yang kemudiannya dibawa menghadap Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim. Perjanjian yang timbul daripada situ merangkumi pakej menyeluruh: latihan sehingga 10,000 jurutera, persekitaran kejuruteraan lengkap untuk reka bentuk cip, akses kepada rangkaian pembeli global ARM, serta hubungan dengan pusat penyelidikan universiti tempatan. YB Lim Chen Chong turut menyokong pandangan ini, memetik pengalamannya sebagai graduan kejuruteraan elektronik bahawa tanpa lonjakan ini, Malaysia berisiko bersaing dengan Vietnam dan Bangladesh dalam liga pemasang — bukan liga pencipta. "Kalau tak ada lonjatan, kita akan stay the same," ringkasnya.

Perbincangan ini datang pada saat Malaysia sedang merangka strategi ekonomi jangka panjang berasaskan AI dan data center, di mana permintaan terhadap cip tempatan yang berdaya saing menjadi semakin kritikal. Polemik perjanjian ARM mencerminkan pertarungan dua visi yang lebih besar: sama ada Malaysia akan terus selesa dengan peranan pemasang yang menjana GDP jangka pendek, atau berani melangkah ke hadapan sebagai pencipta teknologi yang akan menentukan kedudukan ekonomi negara dalam dekad-dekad akan datang. Jawapan kepada persoalan itu, menurut Rafizi, bergantung kepada keberanian kerajaan untuk mengubah model insentif dan melindungi perjanjian strategik seperti ARM daripada dihalang oleh kepentingan birokrasi sempit.