Siapa Sebenarnya Berkuasa Pecat Penjawat Awam?

Rafizi Ramli, telah memberikan penjelasan terperinci mengenai satu persoalan asas perlembagaan yang sering disalah faham oleh orang ramai: siapa sebenarnya yang mempunyai kuasa sah untuk memecat penjawat awam kanan di Malaysia? Dalam sesi dialog awam pada program Jelajah Trak Kancil Gombak baru-baru ini, Rafizi menegaskan bahawa jawapannya bukan Menteri Besar, bukan Exco negeri, bukan Ketua Setiausaha Negara (KSN), dan bukan juga Perdana Menteri — sebaliknya, kuasa mutlak itu terletak pada Pengerusi Suruhanjaya Perkhidmatan Awam (SPA). Kenyataan ini menjadi penting berikutan kontroversi yang melanda Negeri Sembilan apabila Menteri Besar didakwa mengambil tindakan ke atas penjawat awam tanpa melalui proses yang betul.

Kontroversi ini tercetus apabila terdapat laporan bahawa pentadbiran negeri Negeri Sembilan mengambil tindakan menggantung tugas seorang penjawat awam kanan tanpa mengikuti prosedur disiplin yang ditetapkan. Insiden ini mencetuskan perdebatan luas mengenai sempadan kuasa eksekutif negeri ke atas penjawat awam persekutuan yang ditempatkan di negeri-negeri. Rafizi, yang turut pernah menjawat jawatan Menteri Ekonomi, menggunakan platform ini untuk memberikan pendidikan sivil kepada orang ramai, mendedahkan bahawa kebanyakan pemimpin politik — malah segelintir pentadbir — masih tidak memahami garis pemisah kuasa yang jelas ini.

Beza 'Tahan Kerja' dan 'Gantung Kerja': Dua Istilah yang Sering Dikelirukan

Rafizi mengupas secara mendalam perbezaan antara dua bentuk tindakan disiplin yang sering dikelirukan oleh orang awam. Beliau menjelaskan bahawa 'tahan kerja' bermaksud seseorang penjawat awam itu disekat daripada menjalankan sebahagian daripada tugasnya, namun masih berhak menerima gaji — mungkin separuh gaji — sepanjang proses siasatan dan prosiding disiplin berjalan. Keputusan ini dibuat oleh Pihak Berkuasa Bahagian Tatatertib (PBBT). Sebaliknya, 'gantung kerja' adalah tindakan yang lebih keras, di mana penjawat awam berkenaan tidak menerima sebarang gaji langsung sepanjang tempoh tersebut. Rafizi menegaskan bahawa walaupun ada bukti-bukti kukuh terhadap seseorang penjawat awam, tindakan terus memecat tanpa due process adalah satu pelanggaran serius.

“Ada bukti-bukti lain, dia tetap kena melalui satu proses untuk dia gantung atau tahan kerja. Paling hebat pun buat tahan kerja dulu. Tahan kerja ni maksudnya dia tak boleh buat beberapa bahagian kerja dia tapi dia masih lagi dapat gaji mungkin separuh gaji sementara melalui proses siasatan, proses disiplin semua tu.”

Penjawat Awam PTD: Di Bawah Kawalan Putrajaya, Bukan Negeri

Rafizi turut menghuraikan bahawa pegawai dalam skim Perkhidmatan Tadbir dan Diplomatik (PTD) — seperti yang terlibat dalam kes Negeri Sembilan — adalah pegawai persekutuan yang dikongsi bersama oleh beberapa negeri termasuk Selangor, Perak, Pahang, Pulau Pinang, dan Melaka. Ini bermakna autoriti ke atas mereka berada di bawah bidang kuasa Putrajaya, bukan kerajaan negeri. Justeru, menurut Rafizi, paling banyak yang boleh dilakukan oleh Menteri Besar ialah membuat rayuan kepada Perdana Menteri atau pihak Putrajaya supaya pegawai berkenaan dipindahkan atau digantikan — bukan memecatnya secara terus. "Paling hebat dia boleh minta tukar aje. Paling hebat pun dia suruh ambil balik hantar yang baru. Tapi keputusan itu bukan keputusan dia," tegas Rafizi.

Preseden Berbahaya: Ancaman kepada Kenetralan Institusi Awam

Rafizi memberi amaran keras bahawa tindakan seperti ini, jika dibiarkan tanpa teguran, boleh menjadi preseden yang amat berbahaya kepada kestabilan institusi perkhidmatan awam negara. Beliau mengingatkan bahawa penjawat awam mengangkat sumpah untuk berkhidmat kepada kerajaan yang dipilih oleh rakyat — bukan kepada mana-mana parti atau individu. Dalam kerangka itu, kerajaan bertukar ganti, parti datang dan pergi, tetapi institusi perkhidmatan awam mesti kekal teguh dan neutral demi kesinambungan tadbir urus negara. Rafizi mengkritik sikap senyap parti-parti Melayu dalam kerajaan Negeri Sembilan — termasuk UMNO, PAS, dan Wawasan — yang menurutnya gagal bersuara untuk mempersoalkan pelanggaran prosedur ini walaupun ia berlaku di bawah pentadbiran yang mereka sokong.

Penjelasan Rafizi dalam forum ini bukan sekadar kritikan politik biasa — ia adalah satu modul pendidikan sivil yang kritis pada saat Malaysia memerlukan literasi perlembagaan yang lebih tinggi dalam kalangan rakyat dan pemimpin. Selagi sempadan kuasa antara eksekutif politik dan badan bebas seperti SPA tidak difahami dan dihormati, risiko politisasi perkhidmatan awam akan terus membayangi integriti tadbir urus negara. Isu ini dijangka terus menjadi medan debat hangat di antara pihak kerajaan negeri dan persekutuan dalam tempoh terdekat.