Bank Run Tabung Haji: Ancaman Sistem Kewangan Negara

Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) Tabung Haji telah mendedahkan hakikat yang jarang difahami awam — bahawa keruntuhan Lembaga Tabung Haji pada 2018 bukan sekadar isu institusi tunggal, tetapi satu ancaman sistemik yang berpotensi menggoncang keseluruhan sistem kewangan negara secara serentak. Perkara ini diperincikan oleh penganalisis kewangan Faizal Rahman dalam sesi siaran langsung bertajuk 'RCI-TH PERAM (Siri Akhir): Bedah Kulit ke Kulit' yang disiarkan pada 7 September 2026, di mana beliau membedah laporan RCI merangkumi muka surat 115 hingga 118 yang mengandungi analisis mendalam tentang empat cadangan penyelamatan yang dipertimbangkan kerajaan Pakatan Harapan ketika itu.

Apabila Pakatan Harapan mengambil alih tampuk pemerintahan pada Mei 2018, mereka mewarisi sebuah institusi yang menurut laporan RCI mengalami kerugian melebihi 10 bilion ringgit pada tahun 2017. Lebih membimbangkan, Akta Tabung Haji sendiri menghalang sebarang pengagihan hibah jika akaun institusi berada dalam keadaan defisit — bermakna lebih 9.2 juta pendeposit berisiko tidak menerima sebarang hibah tahunan. Risiko yang timbul bukan sahaja bersifat emosi atau sentimen, tetapi merupakan ancaman kewangan nyata yang diiktiraf oleh Suruhanjaya sendiri.

Empat Tembok, Satu Runtuh Serentak

Faizal menjelaskan bahawa RCI mendapati sekiranya bank run berlaku — iaitu situasi di mana jutaan pendeposit beramai-ramai menuntut wang mereka — kesannya tidak akan terhad kepada Tabung Haji sahaja. Sistem perbankan, pasaran modal, pasaran ekuiti dan pasaran hartanah dijangka terjejas secara bersamaan, memandangkan Tabung Haji memegang aset merentas kesemua sektor tersebut. Beliau menggunakan analogi mudah untuk menggambarkan realiti ini: "Yang penting dia tanya, 'Uncle, pak cik, dalam akaun ada duit tak? Ada duit tak? Kalau ada duit boleh keluarkan. Kalau tak ada duit tak boleh keluarkan.'" — menegaskan bahawa sistem kewangan tidak mengenal sentimen bangsa mahupun agama ketika krisis menjelang.

Empat Cadangan, Dua Minggu Untuk Memutuskan

Panel penasihat yang dilantik pada ketika itu mengemukakan empat cadangan penyelamatan. Cadangan pertama melibatkan suntikan dana geran kerajaan melebihi 10 bilion ringgit secara langsung, namun ini berisiko meningkatkan hutang negara. Cadangan kedua mencadangkan pengaktifan jaminan kerajaan melalui Seksyen 24 dengan menarik wang simpanan terkumpul. Cadangan ketiga pula mencadangkan penciptaan 'aset tertunda' — iaitu menangguhkan pengiktirafan kerugian ke masa hadapan — namun ia dihalang oleh peruntukan undang-undang yang mewajibkan Tabung Haji mengisytiharkan kerugian sebenar pada tahun berkenaan. Cadangan keempat, yang akhirnya dipilih, ialah penubuhan Syarikat Bertujuan Khas (SPV) — kemudiannya dikenali sebagai UJSB — bagi mengambil alih aset-aset kurang berdaya saing milik Tabung Haji dan menggantikannya dengan instrumen berpendapatan stabil. Apa yang membekukan adalah fakta bahawa keputusan besar ini perlu dicapai dalam tempoh yang sangat singkat. Laporan RCI menyatakan: "Suruhanjaya mengambil maklum bahawa pelan pemulihan Lembaga Tabung Haji ini perlu dilaksanakan dengan kadar segera dan LTH mempunyai kurang dari dua minggu untuk memuktamadkan plan tersebut."

“Suruhanjaya mengambil maklum bahawa pelan pemulihan Lembaga Tabung Haji ini perlu dilaksanakan dengan kadar segera dan LTH mempunyai kurang dari dua minggu untuk memuktamadkan plan tersebut.”

SPV: Penyelamat di Atas Kertas, Kewajipan di Bawah Undang-Undang

Model SPV yang dipilih direka bentuk berdasarkan kejayaan Danaharta semasa krisis kewangan Asia 1997-1998, di mana aset bermasalah diasingkan bagi membolehkan pemulihan dilakukan secara teratur. Faizal menekankan bahawa sukuk UJSB bernilai 27.5 bilion ringgit bukanlah hutang yang dijamin secara penuh oleh kerajaan, sebaliknya hanya disokong oleh 'surat sokongan' daripada Menteri Kewangan — yang menurut RCI hanyalah berfungsi sebagai 'letter of comfort'. Namun ini tidak bermakna kewajipan kerajaan terhapus. RCI dengan jelas menyatakan: "Kerajaan masih bertanggungjawab memastikan obligasi sukuk UJSB bernilai 27.5 bilion dilunaskan sepenuhnya pada tarikh matang dan seharusnya komited menyediakan peruntukan pembangunan tahunan sebanyak 1.73 bilion seperti yang diluluskan oleh Jemaah Menteri pada tahun 2018."

Komitmen Diluluskan, Wang Tidak Sampai

Salah satu dapatan paling ketara dalam sesi analisis Faizal ialah kegagalan suntikan 1.5 bilion ringgit yang diperuntukkan dan diluluskan dalam Belanjawan 2021 kepada UJSB. Peruntukan itu, yang sepatutnya menjadi sebahagian daripada komitmen berterusan kerajaan terhadap pelan pemulihan, tidak sampai ke destinasinya. Alasan yang diberikan adalah keutamaan perbelanjaan pemulihan ekonomi negara ekoran pandemik COVID-19 — satu keputusan yang dibuat oleh kerajaan Perikatan Nasional yang memegang kuasa pada 2021. Ketidaksempurnaan pelaksanaan ini, menurut Faizal, adalah antara faktor yang mencetuskan kekeliruan dan perdebatan awam tentang status sebenar pemulihan Tabung Haji sehingga hari ini. Analisis RCI memberikan gambaran yang jauh lebih bernuansa berbanding sekadar dakwaan mudah bahawa UJSB 'telah menyelamatkan' atau 'tidak menyelamatkan' Tabung Haji — kerana jawapannya bergantung kepada sejauh mana komitmen kewangan jangka panjang itu ditunaikan oleh setiap kerajaan yang memerintah.